O wiele szersze liczebnie było zaplecze – siatka osób, udzielających informacji, schronienia, żywności. Ocenia się, że mogło to być nawet do 120 ludzi. UB udało się ustalić personalia 56 z nich. Zdecydowana większość członków grupy i osób wspierających wywodziła się ze środowiska chłopskiego, które po wojnie wsparło w przeważającej masie mikołajczykowskie PSL. Grupa nie dysponowała żadnymi bunkrami czy kryjówkami leśnymi. Schronienia użyczali współpracownicy Obszarem szczególnej aktywności grupy była północna część powiatu brzeskiego, a w szczególności gminy Dębno, Radłów i Szczurowa oraz północna część powiatu bocheńskiego: Bratucice, Bieńkowice, Okulice, Wrzępia i Uście Solne. W działalności grupy „Stalingrada” wyodrębnić można wyraźnie dwa okresy:
- od chwili powstania do ujawnienia się w kwietniu 1947 r.
- od 26 sierpnia 1947 r. do 18 lutego 1950 r., czyli daty ujęcia przez UB Drąga

11 kwietnia 1946 r. ludzie „Stalingrada” ranią i rozbrajają w Szczurowej milicjanta z komendy powiatowej MO w Brzesku – Mariana Dudka. Kilka miesięcy później rozbrajają w Strzelcach Małych dwóch funkcjonariuszy PUBP Brzesko - Tadeusza Dymka i Karola Gębalę (19 czerwca 1946 r.) Z kolei 8 lipca 1946 r. „stalingradowcy” rozbrajają dwóch kolejnych ubeków z Brzeska – Czesława Czarneckiego i Władysława Uszkę. 13 lipca tego roku ludzie Drąga napadli i pobili członka Powiatowej Rady Narodowej w Brzesku z ramienia rozłamowego Stronnictwa Ludowego – Władysława Tenderę. Latem 1946 r. podkomendni „Stalingrada” przeprawili się przez Wisłę, by z polecenia prezesa powiatowego zarządu PSL w Brzesku, Stanisława Dadeja dokonać likwidacji grupy Józefa Kocioła vel Piotrowskiego.

To kolejna tajemnicza sprawa. Kocioł to były AL-owiec z Miechowskiego, który wstąpił na służbę UB w Słomnikach i rozpoczął swą prywatną, prowadzoną na własną rękę wojnę z „reakcją”. Wieść o jego poczynaniach wiosną i latem tego roku dotarła do Krakowa i na forum Wojewódzkiej Rady Narodowej stała się przedmiotem kilku interpelacji radnych z klubu PSL. „Józef Kocioł – pisali PSL-owcy – jest wprost postrachem dla ludności nie tylko gminy, w której mieszka, ale także całego powiatu. Przywłaszczając sobie bezprawnie prerogatywy jakie przysługują tylko organom władzy państwowej i [organom] sądowym, dokonuje bezprawnych aresztowań rewizji, bije spokojnych obywateli”. W marca 1946 r. Kocioł wraz z towarzyszami, uzbrojeni w broń długą i krótką jeździli po Szczytnikach (pow. Miechów) od domu do domu bijąc do krwi i utraty przytomności mieszkańców. Lżyli ich słowami „wy skurwysyny PSL-owcy, wy złodzieje, bandyty” i grozili „wystrzelaniem ich jak psów”. Ostatecznie Drąg nie natrafił na ślad Kocioła, ale wracający się na swój teren ludzie „Stalingrada” natknęli się nad Wisłą na niezidentyfikowaną grupę zbrojną, z którą stoczyli potyczkę. W jej wyniku jeden z intruzów zginął.

Jesienią 1946 r. grupa uaktywniła się na terenie powiatu bocheńskiego, dokonując ataku na spółdzielnie SCh w Bratucicach i Okulicach, skąd zabrano – odpowiednio - ok. 10 i 2 tysiące złotych. Później zaatakowano Walentego Kucharskiego, młynarza z Uścia Solnego, członka PPR, któremu odebrano posiadaną broń i nałożono na niego kontrybucję w wysokości 200 000 zł. Ludzie Drąga ciężko pobili też sołtysa Wrzepi, Piętę, któremu zarzucano współpracę z okupantem niemieckim. Ostatnim akordem pobytu „stalingradowów” na Bocheńszczyźnie był ponowny atak na spółdzielnię SCh we Wrzępi, skąd zabrano towary i gotówkę o nieustalonej wartości. 17 stycznia 1947 r. – w dniu wyborów do sejmu ustawodawczego – grupa Drąga włączyła się w agitację wyborczą na rzecz PSL. Od 24 do 25 kwietnia 1947 r. „Stalingrad” w raz ze swymi ludźmi ujawnił się w PUBP Brzesko, korzystając z ogłoszonej amnestii. O ponownym zejściu przez niego do konspiracji, znów, jak się zdaje, zadecydował przypadek – były podwładny Drąga – Paweł Pęcak, wraz z kilkoma innymi ludźmi dokonuje 14 sierpnia 1947 r. napadu na sklepikarza w Szczakowej (pow. Chrzanów). Na ich trop wpada milicja w Chrzanowie, która udaje się do Maszkienic i otacza dom Drąga, spodziewając się zastać w nim Pęcaka. Drąg, podobnie jak w lutym 1946 r., obawiając się aresztowania, otwiera do atakujących ogień z posiadanej broni, raniąc dowodzącego akcją milicjanta. Od tego czasu ukrywa się wspólnie z Pęcakiem.

Obu przez blisko 3 lata udawało się wyjść cało z zastawianych na nich pułapek i przeprowadzanych obław. Wpadli dopiero 18 lutego 1950 r. w obławie w Wokowicach. 8 lipca 1950 r. wyrokiem WSR w Krakowie obaj zostali skazani na karę śmierci. Wyroki wykonano 3 sierpnia 1950 r.

Działalność grupy „Stalingrada” zarówno w czasach jej współczesnych, jak i obecnie, wywołuje sporo kontrowersji. Z jednej strony jej członkowie są oskarżeni o prowadzenie, zwłaszcza w okresie poamnestyjnym, zwyczajnej działalności bandyckiej, z drugiej nie brak dokumentów, wytworzonych zwłaszcza przez wywiad WiN-u, w których Drąg i jego podkomendni podejrzewani się o prowadzenie działalności prowokacyjnej, inspirowanej przez UB. Bezspornym jest, że Drąg, choć wywodził się z partyzantki BCh-wskiej, a więc chłopskiej, często rozpuszczał wieści o przynależności do WiN-u, co nie mogło ujść uwagi sieci wywiadowczej tej organizacji. Drugim powodem, dla którego podejrzewano, że „Stalingrad” tak naprawdę działa na zlecenie UB, była jego samego i kilku jego podwładnych przeszłość, związana z pracą w aparacie bezpieczeństwa. WiN jego działalność interpretował jako próbę odtworzenia w lesie Batalionów Chłopskich, w celu przyciągnięcia do nich członków PSL, co z kolei miałoby być wykorzystane w walce politycznej i propagandowej z tym stronnictwem, któremu często przypisano związki z podziemiem zbrojnym. Obecnie odrzuca się tezę agenturalnego zaangażowania Drąga, a jako koronny dowód przytacza treść listu do Bieruta, wystosowanego wkrótce po wydaniu wyroku śmierci, w którym „Stalingrad” prosi o akt łaski, ani słowem nie wspominając o swych związkach z UB (a to przecież niechybnie uratowało by mu życie) jednak samo to pokazuje, jak niejednoznaczna, zawiła i daleka od czarno-białych schematów jest tematyka Wyklętych – na przykładzie tej jednej, niewielkiej przecież ilościowo grupy.

 

Źródła:
materiały archiwalne:
IPN Kr 074/81

Użytkowników:
1
Artykułów:
62
Odsłon artykułów:
701360
Copyright © 2019 Bocheńscy Żołnierze Wyklęci. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Joomla! jest wolnym oprogramowaniem wydanym na warunkach GNU Powszechnej Licencji Publicznej.